Đưa quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung thành “mạch dẫn” vốn dài hạn

Nới “room” đầu tư

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, các doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí bắt đầu thành lập quỹ hưu trí từ năm 2021. Đến nay đã có 4 doanh nghiệp tham gia quản lý quỹ, với 7 quỹ được thành lập. Tính đến hết năm 2025, tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ này đạt gần 2.210 tỷ đồng, tăng 53% so với cuối năm 2024 và gấp 26 lần so với thời điểm năm 2021.

Về cơ cấu tài sản tại thời điểm cuối năm 2025, danh mục đầu tư của các quỹ chủ yếu tập trung vào 49,69% là trái phiếu chính phủ; 8,01% là tiền và các khoản tương đương tiền; 15,18% là chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán; 26,61% là các khoản phải thu từ lãi, cổ tức.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Căn cứ quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung của người lao động phải thông qua doanh nghiệp sử dụng lao động. Toàn hệ thống quỹ hưu trí ghi nhận 28.538 người tham gia, tăng 17,1% so với năm 2024. Trong năm, tổng số tiền đóng góp vào các quỹ đạt 720,77 tỷ đồng, tăng 26,2% so với mức 570,9 tỷ đồng của năm trước; trong khi đó, tổng chi trả lên tới 67,85 tỷ đồng, tăng mạnh 104% so với 33,2 tỷ đồng năm 2024.

Triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, ngày 25/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung (Nghị định 85). Nghị định được ban hành trên cơ sở tổng kết tình hình triển khai thời gian qua, giúp vừa thu hút sự tham gia của đông đảo người lao động, người sử dụng lao động; vừa hình thành và phát triển hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung, góp phần hỗ trợ phát triển thị trường vốn thông qua việc củng cố cơ sở nhà đầu tư vốn dài hạn.

Căn cứ định hướng chung về phát triển hệ thống quỹ, nâng cao hiệu quả đầu tư và tháo gỡ vướng mắc trong quá trình triển khai và có hiệu lực thi hành từ ngày 10/5/2026. Điều 19 Nghị định 85 về đầu tư quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung đã điều chỉnh theo hướng cho phép quỹ đầu tư vào chứng khoán niêm yết. Đồng thời, giảm tỷ trọng tối thiểu đầu tư vào trái phiếu chính phủ xuống còn 40% NAV với các quỹ có quy mô từ 5 tỷ đồng trở lên.

Đồng thời, Nghị định bổ sung các biện pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro đối với quỹ hưu trí. Theo đó, quy định mức đầu tư tối đa vào chứng khoán niêm yết (cổ phiếu, trái phiếu) và chứng chỉ quỹ (như quỹ mở); áp dụng hạn mức đầu tư vào chứng khoán của một tổ chức phát hành với tiêu chuẩn chặt chẽ hơn so với quỹ mở; đồng thời thiết lập các tiêu chí cơ bản cho từng nhóm tài sản đầu tư của quỹ hưu trí. Tùy theo mục tiêu đầu tư, doanh nghiệp quản lý quỹ sẽ xây dựng và ban hành tiêu chí lựa chọn tài sản cụ thể.

Trao đổi với phóng viên, giám đốc phân tích và nghiên cứu tại một công ty quản lý quỹ lớn đang quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, danh mục đầu tư hiện được đánh giá tương đối hài hòa giữa các bên. Trước đây, quy định yêu cầu tối thiểu 50% tổng giá trị tài sản quỹ hưu trí phải đầu tư vào trái phiếu chính phủ; hiện tỷ lệ này đã được giảm xuống còn 40% và áp dụng đối với các quỹ có NAV từ 5 tỷ đồng trở lên.

“Quy định mới này giúp tháo gỡ vướng mắc trong việc đầu tư trái phiếu chính phủ, bởi đặc thù các lô trái phiếu thường có quy mô lớn, trong khi các quỹ giai đoạn đầu còn nhỏ nên gặp nhiều khó khăn khi tham gia” - vị này phân tích.

Ưu đãi thuế “kép” về thuế

Bên cạnh việc mở rộng “không gian” đầu tư, bảo hiểm hưu trí bổ sung còn được hưởng thêm ưu đãi thuế, khi người tham gia được giảm gánh nặng thuế thu nhập cá nhân, còn doanh nghiệp cũng được hưởng lợi về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Theo đó, tại Điều 10 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP ngày 15/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, quy định rõ các khoản chi không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.

Theo đó, doanh nghiệp được tính chi phí tối đa 5 triệu/người/tháng khi đóng góp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Luật Bảo hiểm xã hội hoặc quỹ có tính chất an sinh xã hội, mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện, bảo hiểm nhân thọ cho người lao động, nhưng phải quy định rõ ràng và phải đóng đủ bảo hiểm bắt buộc.

Bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) cho biết thêm, hiện Bộ Tài chính đề xuất nâng mức đóng góp bảo hiểm được trừ khi tính thuế thu nhập cá nhân từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng.

Quy định áp dụng với các khoản đóng vào quỹ hưu trí bổ sung, bảo hiểm hưu trí tự nguyện và bảo hiểm nhân thọ cho người lao động. Hiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến. Trong đó, nội dung điều chỉnh mức khấu trừ nêu trên được xem là một điểm đáng chú ý nhằm khuyến khích người lao động tham gia các sản phẩm bảo hiểm dài hạn.

Lãnh đạo một công ty quản lý quỹ lớn kỳ vọng, khi khung pháp lý đã được hoàn thiện, thị trường sẽ phát triển nhanh hơn trong thời gian tới. Vị này cũng đề xuất khuyến khích các doanh nghiệp nhà nước (SOEs) tham gia vào các quỹ hưu trí bổ sung như một cách “làm mẫu” cho thị trường, trong bối cảnh quy mô thị trường hiện còn nhỏ.

“Sự phát triển của các quỹ hưu trí bổ sung không chỉ góp phần mở rộng mạng lưới an sinh xã hội mà còn cung cấp nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế” - vị này nhấn mạnh.

Mô hình 401(k) tạo lực đỡ quan trọng cho thị trường vốn Mỹ

TS. Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính - ngân hàng cho biết, tại Mỹ, nguồn vốn dài hạn phần lớn đến từ các quỹ hưu trí và công ty bảo hiểm, đây là “lực đỡ” quan trọng cho thị trường vốn. Việt Nam cũng có tiềm năng phát huy vai trò tương tự từ các nhà đầu tư dài hạn này, nhằm phát triển thị trường vốn và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng, tạo nền tảng bền vững hơn cho tăng trưởng tín dụng.

Vị chuyên gia này cho biết, tại Mỹ, chương trình 401(k) - quỹ hưu trí tự nguyện rất phổ biến, được triển khai từ đầu những năm 1980. Quỹ này hoạt động theo nguyên tắc người lao động tự nguyện trích một phần lương của mình, thường tối đa khoảng 5%, để đóng vào quỹ, trước khi bị tính thuế. Điểm hấp dẫn là công ty cũng đóng góp thêm một khoản tương ứng với phần tiền mà nhân viên đã đóng.

Số tiền trong quỹ này sẽ được đầu tư vào các tài sản tài chính: như cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư... để sinh lời. Người tham gia lựa chọn danh mục đầu tư phù hợp với mức chấp nhận rủi ro. Phần lớn các khoản đầu tư đều được quản lý cẩn trọng, đảm bảo tăng trưởng dài hạn cho người lao động.

“Một lợi ích quan trọng khác là số tiền đóng vào quỹ được trừ trước khi tính thuế thu nhập, giúp giảm phần thuế phải nộp. Điều này đồng nghĩa với việc người lao động vừa tiết kiệm được cho tương lai, vừa có lợi về thuế ngay trong hiện tại” - ông Hiếu phân tích.

Đây là một mô hình rất đáng học hỏi, không chỉ giúp người lao động đảm bảo tài chính khi về già, mà còn tạo ra quỹ hưu trí tư nhân tại các doanh nghiệp, từ đó, thu hút nguồn vốn dài hạn lớn cho thị trường vốn.

Theo Thời báo Tài chính