Doanh nghiệp FDI trên sàn vẫn quá ít so với tiềm năng
Sau 25 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước tiến dài về quy mô và thanh khoản. Tuy nhiên, sự hiện diện của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trên sàn vẫn còn rất khiêm tốn. Trong giai đoạn 2003–2017, chỉ có 11 doanh nghiệp FDI thực hiện niêm yết, và đến nay con số này giảm còn khoảng 10 doanh nghiệp đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch.
So với hơn 1.600 doanh nghiệp hiện diện trên các sàn giao dịch, tỷ trọng doanh nghiệp FDI chỉ chiếm phần rất nhỏ. Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK), tổng khối lượng cổ phiếu của nhóm này chỉ tương đương khoảng 0,17% toàn thị trường – chưa phản ánh đúng tiềm năng của khu vực FDI, vốn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế.
Thực tế này đặt ra nhu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu “hàng hóa” trên thị trường chứng khoán, vốn đang nghiêng nhiều về nhóm ngân hàng, tài chính và bất động sản, trong khi các doanh nghiệp sản xuất – đặc biệt là FDI – lại thiếu vắng.
Kỳ vọng làn sóng FDI chất lượng cao lên sàn
Việc thu hút thêm doanh nghiệp FDI niêm yết được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích: đa dạng hóa lựa chọn cho nhà đầu tư, cải thiện chất lượng doanh nghiệp niêm yết và tạo thế cân bằng hơn cho cơ cấu thị trường. Nhiều doanh nghiệp FDI lớn, hoạt động hiệu quả và gắn bó lâu năm tại Việt Nam như Bệnh viện FV, Phú Mỹ Hưng… đã bày tỏ mong muốn IPO và niêm yết trong nước.
Theo đại diện các doanh nghiệp, rào cản lớn nhất trước đây không nằm ở điều kiện tài chính hay quản trị, mà ở thủ tục pháp lý kéo dài, khiến quá trình IPO và niêm yết bị gián đoạn, bỏ lỡ thời điểm thuận lợi của thị trường.
Nghị định 245/2025: “đòn bẩy” mới cho IPO gắn liền niêm yết
Nghị định 245/2025/NĐ-CP được đánh giá là bước đột phá quan trọng khi cho phép doanh nghiệp thực hiện IPO song song với thủ tục niêm yết. Nếu trước đây doanh nghiệp phải chờ đợi một khoảng thời gian dài sau IPO mới đủ điều kiện lên sàn, thì nay toàn bộ quy trình có thể rút gọn xuống khoảng 30 ngày, với điều kiện hồ sơ được chuẩn bị đồng thời.
Thực tế, một số doanh nghiệp trong nước đã hoàn tất IPO và niêm yết trong thời gian ngắn, cho thấy tính khả thi của cơ chế mới. Điều này được kỳ vọng sẽ tạo động lực rõ rệt cho các doanh nghiệp FDI, vốn coi trọng yếu tố thời gian và hiệu quả trong huy động vốn.
Bình đẳng chính sách, trọng tâm là chất lượng doanh nghiệp
Theo UBCK, hệ thống pháp luật hiện hành không phân biệt doanh nghiệp trong nước hay FDI trong việc tham gia thị trường chứng khoán. Quan điểm xuyên suốt của Chính phủ là doanh nghiệp FDI là bộ phận cấu thành của nền kinh tế, cần được tạo điều kiện hoạt động lâu dài và minh bạch.
Lãnh đạo UBCK nhấn mạnh, trong giai đoạn thị trường hướng tới phát triển chiều sâu và nâng hạng, việc thu hút doanh nghiệp FDI chất lượng cao có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những doanh nghiệp này không chỉ bổ sung nguồn hàng tốt, mà còn góp phần nâng chuẩn quản trị, minh bạch thông tin và tăng sức hút với nhà đầu tư quốc tế.
Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt quy định mới
Dù chính sách đã thông thoáng hơn, nhiều doanh nghiệp FDI vẫn còn lúng túng với các quy định kỹ thuật như điều kiện trở thành công ty đại chúng, niên độ kế toán lệch chuẩn, hay yêu cầu về kết quả kinh doanh trước niêm yết. UBCK khuyến nghị doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với các tổ chức tư vấn để chuẩn bị hồ sơ đúng ngay từ đầu, tránh kéo dài thời gian.
Trong bối cảnh Việt Nam cam kết xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng và hội nhập sâu với thị trường tài chính quốc tế, việc doanh nghiệp FDI tham gia niêm yết không còn là câu hỏi “có nên”, mà là “khi nào” và “chuẩn bị ra sao”.
